25.5.1966

25/5/1966

Đêm hôm qua phải dừng lại đó vì đạn bỗng nổ rào, chắc lại dăm bảy người chết mới. Mọi người phải nằm sát xuống nền xi măng.

Anh vừa thức dậy, chỉ mới 6g thôi. Trời sáng đục vì mây xám.

Lệnh giới nghiêm đã nới bớt. Mọi người đã có thể tới lui trong từng khu vực nhỏ.

Không hiểu tình trạng này sẽ kéo dài đến bao lâu. Anh có cảm tưởng mình đang mang bản án giam cầm dài hạn.

Ngày sinh nhật của Ánh qua rồi đó. Những bó hồng anh mang từ Đà Lạt về đã khô đen trong bẹ chuối gấp đôi. Những hoa hồng màu đỏ, vàng, trắng, brigitte.

Buổi sáng anh ra quán nhỏ ngồi uống cà phê và nhai một chút mì cứng. 

Quán còn lại đó dấu vết của những viên đạn xuyên qua.

Anh vẫn ngồi đây nhìn hai hàng cây bàng thưa lá. Phượng thì vẫn đỏ vô tình. Anh thèm mùa hạ ở Huế thấy tâm hồn được nghỉ ngơi. Mùa hạ của áo lụa đã làm anh khao khát muốn nhìn lại. Cứ sợ rồi mùa hạ trôi đi trong không khí đấu tranh này. Chẳng còn gì buồn bã hơn.

Máy bay vẫn chưa có chuyến về Huế. Cả xe đò. Ngồi đây chờ bằng một kiên nhẫn rã mục. Đốt thuốc từng phút từng giờ và lắng nghe mình đọng vũng lại như rác rến giạt cứng về một hóc sông. Làm sao nói gì được nữa.

Thôi Ánh đừng buồn vì một ngày sinh nhật không huy hoàng rực rỡ. Anh nghĩ rằng mình sẽ mừng một sinh nhật muộn màng cho những ngày sắp tới. Ở đây người ta đang ngồi nhắc ở mỗi góc đường, góc phố, góc quán khởi - điểm - sinh - nhật của những người mới bỏ đi. Lần đến lần đi nào cũng đáng nhớ.

Anh còn thêm một lo ngại khác về những cartes - faire - part(92) đám cưới của Cường. Như thế là coi như không thể mang về kịp. Gần 400 cái đang nằm yên trong valise ở Air VN. Chẳng hiểu Cường có trách móc gì anh không. Có thể Cường sẽ làm đám cưới đúng ngày và những thiếp báo hỉ sẽ gửi đi sau như một nhắc nhở cùng bạn bè bà con về một khởi - điểm - sinh - nhật khác cho cuộc sống chung đó. Anh nghĩ rằng đây là một sinh nhật nhập cuộc duy nhất, trong đó mọi người đã có quyền chọn lựa. Trong đời sống bình thường này, con người đôi lúc cũng đã mất quyền năng đó. Và như thế để chỉ ân hận thêm.

Bây giờ anh đang nhớ vô cùng con đường chạy dài giữa hai hàng cây muối lá xanh nhỏ đó, cả một con đường ven bờ sông mà anh đoán bây giờ phượng đã nở đỏ. Trở về nhà được lúc này phải xem như một ân sủng. Anh không còn lời nguyện cầu nào khác trong lúc này.

***

Buổi trưa anh về ngủ lại trên căn gác gỗ nhỏ của một tên quen. Tên ày cũng là hoạ sĩ về gouache(93) còn trẻ. Vẽ thường thôi. Bây giờ hắn đã đi làm. Anh thức dậy ngồi nhìn một căn nhà xây dở bên ngoài cửa sổ. Anh bỗng thấy lạ lùng về sự có mặt của mình nơi đây. Tất cả đều xảy ra ngoài dự đoán của mình. Thành phố này bình thường anh cũng đã xem như một nơi tạp nhạp đáng ghét. Đóng khung nó vào không khí tàn sát giới nghiêm này nữa thì thật đúng là một hoả ngục.

Anh bỗng thèm ra đứng nhìn xuống giòng sông của mình ở đó.

Sống trong khung cảnh này đời sống con người đã thu hẹp lại một cách khốn nạn trong những bữa ăn, giấc ngủ. Hết ăn lại ngủ, hết ngủ lại chờ ăn. Trí óc ở vào một giai đoạn nghèo nàn túng bấn.

Quê hương lắc lư trong một sợi thừng căng qua hai bờ vực thẳm. Không thấy được một cái gì rõ ràng để từ đó mình lần đi. Điều ít mù mờ nhất là cái vẻ mặt bên ngoài tranh giành, cướp bóc, quyền lợi. Anh thấy nản lòng vô cùng. Và nản lòng hơn khi thấy mình chưa đủ hào hứng để nhập cuộc. Một nhập cuộc đầy sáng suốt với quyền chọn lựa của mình. Cho nên anh vẫn còn ngồi, vẫn còn nhìn, vẫn còn xa lạ, vẫn lì lợm làm nhân chứng bên lề. Phải cần có một cái gì đó khác hơn, đúng thực chất, vô tư nhưng quyến rũ để lôi cuốn mình đi như một giòng nước trong.

Không hiểu anh có về được trước cuối tháng 5 này không.

Ngồi ở căn gác nóng nên anh mặc áo quần ra ngồi ở đây, một góc vườn trong Ty chiêu hồi và thông tin. Mọi công chức đã được yêu cầu đi làm việc lại dù chẳng có gì để làm trong lúc này. Dân tộc mình vốn là một dân tộc rất hình thức, thế thôi.

Anh vẫn còn nhìn thấy khoảng phượng đỏ trước mặt và những con chim sâu chuyền trên những nhánh bàng.

Không hiểu bây giờ Huế ra sao. Biểu tình, chống đối, võ trang và gì nữa. Anh đoán thấy những ngày sắp đến sẽ tàn khốc hơn nữa.

Đã khá lâu anh không hề nhận được tin tức nào của đám bạn anh. Những Tường, Cường ở đó.

Cũng đã là đêm. Đêm thứ bảy kể từ ngày bỏ lại nơi này. Một tuần qua đi với bom đạn với giới nghiêm. Không thấy một hy vọng nào chớm lên để tin rằng mình có thể về được đó.

Sự ngột ngạt đã nghẽn cả từng thế ngồi thế đứng thế nằm. Chưa bao giờ thấy ngày tháng nhạt nhẽo hơn.

24.5.1966

Đà Nẵng, 14/5/1966

Ánh

Bây giờ là đêm sinh nhật của Ánh. Anh còn biết làm gì hơn trong một thành phố giới nghiêm và nhiều hận thù với bom đạn những đêm hãi hùng ở đây.

Quà sinh nhật của Ánh anh đã chuẩn bị từ hôm ở Sài Gòn.

Hôm từ Đà Lạt về anh không hề nghĩ là mình sẽ bị kẹt lại đây. Phi trường Phú Bài không xuống được. Anh đã rơi vào vòng giới nghiêm này đúng một tuần. Chỗ anh đang ngồi viết thư cho Ánh là Trung - tâm - chiêu - hồi Đà Nẵng. Cả một công sở rộng thênh thang này anh đã ngủ trên những chiếc bàn kê lại cùng với đám người bị kẹt từ những nơi khác đến. Những ngày đầu đã nhịn đói ngồi nhìn cây phượng đỏ ối và hàng dừa ở bờ sông. Bờ sông thì đã bị chắn bởi bức tường cao, đằng sau là bến tàu.

Đêm hoả châu thắp sáng. Thắp sáng đến xót đau. Những ngày sau này đã có thể ăn tạm ở quán nhỏ nằm bên cạnh sở này. Mỗi bữa cơm nhai bằng ruốc và xì dầu. Cứ như thế mà đã sáu hôm.

Anh nghĩ về Ánh cũng với đêm sinh nhật này không có lời cầu chúc của anh. Ánh đang làm gì giờ này. Có thắp nến lên để nói thầm với mình về một ngày mà tuổi mình đã dược dâng đầy như mặt bể ngày nước triều lên. Anh đoán thấy trên bàn học Ánh bây giờ đã có một bình hoa và vài ngọn nến mới, giờ vinh thăng cho một lần đi vào đời sống muôn năm.

Chắc Ánh đã thầm trách móc anh về sự vắng mặt này. Mọi người có lẽ cũng không ai nghĩ rằng anh đang lạc vào một nơi như đây. Anh đã lo âu không về kịp được vào ngày sinh nhật của Ánh, thế mà vẫn không thể làm gì được hơn với những ngày giới nghiêm vắng tanh và những đêm mở to mắt lo âu nghe những đường đạn bay quanh mình.

Những ngày giết chóc thảm thê đã qua. Những cơn mưa mùa hạ buồn rầu đổ xuống. Tất - cả - tất - cả đã vượt ra ngoài khuôn sáo của ngôn từ của ý nghĩ của dự đoán.

Mùa hạ đã bỗng nhiên âm thầm hơn dù màu phượng vẫn tươi tắn như từng vẻ rạng rỡ của những ngày vui cũ. Anh thấy nôn nao mong về kẻo rồi mùa hạ sẽ qua đi và anh chỉ còn một vùng xanh để nhìn hoài không hết. Anh đang tìm mọi cách để về nhưng mọi con đường đã được chắn bằng dây kẽm gai và những họng súng thèm thuồng. Anh đã cùng một ông già vượt đi bộ gần 30 cây số nhưng rồi cũng phải quay về. Anh đã ở xa hơn, sự nản lòng, hơn cả những bi thảm vẫn thấy.

Bây giờ nên chịu đựng và buồn rầu trong lòng mà thôi.

Đêm sinh nhật của Ánh có gì vui đấy. Anh đã đánh mất một buổi chiều nhìn Ánh khác hẳn ngày thường. Ánh có thể buồn hơn hẳn ngày thường. Ánh có thể buồn hơn hay vui hơn trên một khởi điểm được chải mới lại. Như một căn nhà quét lại bằng màu vôi tươi. Những cánh cửa mang màu sơn mới. Tấm thảm đánh thật sạch bụi. Trên cánh tay buổi chiều hôm trước con chim hồng đã về nhắc lại lý lịch của đời mình.

Ánh ơi, 

Thần thoại về con người cũng ngần ấy thôi. Từ đó rồi thoát đi, rồi rơi lạc về những xảo trá - bùa - mê của đời sống. Cũng từ đó mình đánh mất những quý - báu - vàng - son như vốn liếng đã dành cho mình từ buổi mình khai chân vào nhập cuộc đó. Nghĩ cũng buồn.

Trên vòm trời của đêm nay anh nói cho Ánh nghe về những chuyến bay phản lực ầm ì không ngừng như muốn làm vỡ tung một ít sao còn mắc trên đó. Những tiếng súng nổ thưa từ bên kia con đường, từ những góc phố, những tiếng động cơ buốt phổi của từng đoàn xe vút đi. Chiến tranh đầy lên như một lần ngập lụt.

3.5.1966

Đà Lạt, 3/5/1966

Dao Ánh

Anh từ Sài Gòn về Blao nhận được thư Ánh gửi đi từ 27/3.

Anh cảm ơn - và cám ơn cả những quên đi về sự bất hoà giữa chúng mình đã qua.

Ngày mai Tịnh về Huế và anh trở lại Sài Gòn vài ngày trước khi lên lại đây để về Huế. Đà Lạt và miền cao nguyên đã có những chiều mưa thật buồn. Sài Gòn thì đã nóng như thiêu đốt. Không khí đấu tranh đã lắng xuống nhưng chắc vẫn âm ỉ bên trong.

Lâu quá anh không hề biết Ánh như thế nào nhưng anh nghĩ rằng Ánh đã lớn hơn nhiều, bằng chứng là bức thư anh vừa nhận được.

Dự định làm récital vào tháng 5 này chắc khó thực hiện được vì không khí căng thẳng ở ngoài đó. Dù thế nào anh cũng cố để làm một lần để Ánh làm người khách danh dự cho buổi đó. Anh định tổ chức vào 24/5 nhưng tình hình biến đổi hẳn dự định. Thật cũng đáng buồn. 

Có nhiều chuyện để kể Ánh nghe nhưng để dành hè về hẵng nói.

Anh rất nhớ giòng sông đó, hàng phượng đó và cả vùng lá xanh non bốn mùa.

Những ngày qua có nhiều lần viết thư thật dài cho Ánh rồi ngồi đốt nhìn lửa cháy mà nghĩ như mình đã gửi đi cho người khuất mặt.

Bây giờ là đêm Đà Lạt. Tịnh và anh vừa uống cà phê ở nhà thuỷ tạ về. Đêm sương mù và lạnh.

Anh nhớ lại mình đã sống qua những tháng vô vọng nhất của tuổi.

Những ngày sau này anh chỉ làm mỗi những bản nhạc dính liền với thân phận, quê hương và đất đá. Anh đang mong có được hồi sinh để trở về làm lại những bài tình ca như mọi người vẫn mong nhất là bọn văn nghệ sĩ ở Sài Gòn. Anh sắp về. Mong những ngày mùa hạ thật bình an, thật đẹp chờ anh ở đó. Anh đang lo lắng và xem như nỗi bất an là một bất hạnh chưa hề rời bỏ mình những ngày cũ. Mùa hạ này cho Ánh đi về với áo lụa. Anh đã thấy vắng hoa mặt trời nên không gửi được lời thăm của Ánh.

Buổi chiều, anh ngồi trên một triền thung lũng nghe tiếng lục lạc reo từ cổ một con bò đang gặm cỏ. Thấy nhớ quê hương hơn bao giờ, quê hương rất nhỏ, rất thanh bình, ở đó có Ánh đi về dưới bóng mát của những vòm lá non. Thăm Ánh thật hạnh phúc ở đó.

Hẹn gặp lại Ánh rạng rỡ như bao giờ.

Anh.

Trinh Công Sơn